Menisküs Yaralanmaları

Menisküs-diz ekleminde güç dağılımını aktaran, diz eklemini oluşturan kemikler arasında uyumu sağlayan, şok absorbsyonn özeliğine sahip bir anatomik yapıdır. Günümüzde sportif aktivitelerin artmasıyla menisküs yaralanmaları da artmaktadır. Menisküs yaralanmaları dize cerrahi müdahale gerektiren en yaygın patolojidir. Genç ve ileri yaştaki bireylerde menisküs yırtıkları farklı mekanizmalarla oluşabilmektedir. Genç bireylerde karşılaştığımız yırtıklar sıklıkla travmatik yırtıklar olup, dizde ani dönme hareketi gibi travmatik olaylar akabinde karşımıza çıkmaktadır. Bu yırtıklara daha çok futbol, kayak, basketbol gibi sporlarla uğraşan bireylerde rastlanır. Eşlik eden bağ yaralanması olabilir. Hastalar sıklıkla dizde ani başlayan şişlik, dizde ani kilitlenme, aşırı ağrı ve üzerine basamamaya kadar ağır bir tablo oluşturabilir.

İleri yaştaki bireylerde ise özellikle iç menisküste zamanla yıpranmaya bağlı yırtıklar oluşabilir. Şikayetler daha yavaş seyirli başlar, ödem-şişlik daha az görülür.

Menisküs yırtığı olan bir bireyde belirtiler yırtığın iç veya dış menisküste olmasına bağlı dizin iç veya dış kısmında ağrı, diz ekleminde şişlik, akut dönemde topallama, dizde takılma-kilitlenme, dizi bükmekle ağrının artması gibi yakınmalar olabilir.

Konservatif ve cerrahi tedavi seçenekleri mevcuttur. Konservatif-cerrahi olmayan tedavide istirahat, buz uygulama, topikal ve oral anti-inflamatuar ilaçlar ile ağrı ve ödem azaltılmaya çalışılır. Ancak takılma-kilitlenme, dizde tam olmayan eklem hareket açıklığı, üzerine yük verememe gibi şikayetler varlığında mevcut tabloyu düzeltmede konservatif tedavi yöntemleri yetersiz kalabilir. Cerrahi kararı vermede hastanın şikayeti ve fizik muayene çok önemlidir ancak Manyetik Rezonans Görüntüleme (MR) yırtığın tanısını koymada ve tipini belirlemede altın standart yöntemdir. MR ile yırtığın boyutu, tipi, yeri ve tamir edilip edilemeyeceği hakkında oldukça fazla bilgi edinilebilir. Cerrahi yöntem olarak artık günümüzde sadece kapalı ameliyatlar-artroskopik ameliyatlar yapılmakta, dizin önünde yapılan iki adet küçük kesi ile kamera ve çeşitli aletleri kullanılarak diz eklem içerisinin görüntüsü alınmakta, gerekli müdahaleler (tamir ya da yırtık kısmın çıkartılması) yapılabilmektedir.

Bir diğer tedavi yöntemi ise hastanın kendi kanından alınan trombositten zengin plazma (PRP) enjeksiyonunun hasarlı menisküs dokusuna uygulanmasıdır. Menisküsün dış tarafının sağlam kaldığı ancak dokunun içinde yırtık olduğu, MR raporlarında ‘Grade I-II menisküs dejenerasyonu’ olarak yorumlanan yaralanmalarda ilgili bölgeye PRP enjeksiyonu son zamanlarda yeni uygulanan bir yöntemdir.

Yırtığın ameliyat gerektirip gerektirmeyeceğine karar vermek için birçok faktör mevcuttur. Hastanın şikayetinin boyutu, yaşı, aktivite düzeyi, MR görüntüsünde yırtığın tipi, tamir edilebilme potansiyeli ve yırtığın diz eklem kıkırdağının geleceği üzerindeki rolü gibi birçok faktör sıralanabilir. Hekim tüm bunları göz önünde bulundurarak karar vermeli ve hasta için en uygun tedaviyi ve ameliyat yöntemini belirlemelidir.

Menisküs dokusu kanlanması çok iyi olan bir doku değildir. Çevreden merkeze doğru yapısı incelir ve kanlanması azalır. Hatta en merkezde kan damarları ile beslenmez, eklem sıvısından diffüzyon ile beslenir. Bu nedenle eğer cerrahi kararı verildiyse, yırtılan menisküs dokusunun ‘çıkartılması’ mı yoksa ‘tamir’i mi konusunda hekimi en fazla yönlendiren konu menisküsün bu kanlanma sorunudur. Kanlanma dışında hastanın yaşı ve MR görüntüsü ile belirlenen yırtığın tipi (tamir edilebilirliği) de ayrıca karar vermede etkilidir.

Eğer hastaya tamir kararı verildiyse artroksopik olarak kamera ile yırtığın görüntüsü alınırken kullanılan çeşitli el aletleri ve dikiş materyalleri ile yırtılan kısım onarılabilir. Kullanılan yönteme göre diz çevresinde ek cilt kesileri gerekebilir.

Eğer yırtılan kısmın çıkartılması kararı verildiyse yine artroksopik yöntemle, geride düzgün sınırlı ve sağlam bir menisküs dokusu bırakılması hedeflenerek, kamera ve aletler yardımı ile sadece yırtılan kısım çıkartılır.

Günümüzde menisküslerin önemi giderek anlaşıldığından, menisküsleri ileri derecede hasar görmüş veya önceki operasyonlar ile tamamen çıkartılmış hastalarda dizdeki kıkırdak aşınmasının önüne geçebilmek için menisküs nakli-trasplantasyonu (kadavradan)operasyonları dahi yapılmaktadır. Bu operasyonlar nadiren gerekmekte ve yapılmaktır.

Bilinçli egzersizlerle menisküs ve kıkırdaklarımızı koruyabiliriz .Hareket eklemin beslenmesini ve metabolizmasını destekleyen biyolojik uyarıdır. Eklem kıkırdağına olan hafif baskı damarları olmayan kıkırdak ve menisküs dokularının beslenmesini sağlayacaktır. Temposu, basıncı aynı olan hareketler eklemlere ve eklem metabolizmasına yararlıdır. Eklemlerimize fazla yüklenmeyen, ritmik, akıcı ve yumuşak hareketler gerektiren egzersizler yapılabilir. Yokuş olmayan yolda bisiklet kullanma, yüzme, yürüme bu egzersizlere örnek olabilir. Tenis, basketbol, voleybol, futbol gibi ani ve yön değiştirici hareketler, gerektiren spor branşlarında menüsküs yırtıklarına ve eklem kıkırdağı sorunlarına ne yazık ki oldukça sık rastlanmaktadır. Ancak hedefli kas güçlendirme ve germe egzersizleri, propriyosepsiyon (denge) egzersizleri ile eklemleri koruyan kasların gücünü, etkinliğini ve refleks tepkilerin, artırarak yaralanmaların önüne geçebilmek de mümkündür.

Unutulmaması gereken çok önemli farklı bir unsur da doğru-dengeli ve kalori hesabı yaparak beslenmeyle fazla kilolardan kurtulmak ve eklem kıkırdağına binen yükü azaltmaktır.

Son yıllarda literatürde özellikle 45 yaş üstündeki bireylerde yıpranma nedeniyle oluşan menisküs yırtıklarının tedavisinde çeşitli egzersiz programlarının etkinliği, cerrahi tedavinin etkinliği ile karşılaştırılmakta ve başarılı sonuçlar alınmaktadır. Bu egzersiz programı hastaya ortalama 3 ay süreyle uygulanmalıdır. Önce bisiklet, koşu bandı ya da step ile ısınma yapılabilir. Yapılan egzersizler güçlendirmeye, fonksiyonel performansa ve duruş dengesine yönelik egzersizlerdir. Egzersizlerin sonunda germe hareketleri ile kapanış yapılmalıdır.

Menisküs Yaralanmaları
Menisküs Yaralanmaları